जांभूळ पिकल्या झाडाखाली....

                                                                              •| ॐ |•

                                   https://youtu.be/WOCbKdUXBeg?si=dzXz9dWnsmDqfr8-

जांभूळ पिकल्या झाडाखाली....

(शुभमंगल सावधान!)

सध्या बाजारामध्ये जांभळं आलेले आहेत. 80 रुपये पाव. 320 रुपये किलो. जांभळांची येण्याची वेळ, बाजारात राहण्याचा काळ आणि या फळाची स्वतःची वेगवान नश्वरता ; यामुळे जांभळं ज्याला आवडतात त्यांनी मिळेल त्या भावात घ्यावीत आणि खावीत असं हे सरळ गणित आहे. काही दिवसांनी भाव उतरून उतरून फार फार तर 60 रुपये. त्यामुळे जांभळासारखं फळ कदाचित 'हाजीर सो वजीर' असं मनातल्या मनात म्हणत असावं असं मला वाटतं. 

               आमच्या शेजारी जांभळांचं एक झाड आहे. तिथल्या बाईंनी काही जांभळं नमुना म्हणून दिले. ते टेबलवर ठेवलेले होते. त्यांच्याकडे पाहता पाहता बरंच काही जांभूळ पुराण मला आठवत गेलं. बेगमपु-यातील आमच्या माहेरचं जांभळाचं मोठं झाड, जांभळं झाडावरून काढताना करावी लागणारी कसरत, ते खाली पडताना आपटून फुटू नयेत म्हणून वापरावयाची संरक्षक जाळी ; असं बरंच काही काही....

           आणि एकदम माझ्या कलासक्त मनाला कानात गाणं ऐकू आलं,

"जांभूळ पिकल्या झाडाखाली ढोल कुणाचा वाजं जी..." 

त्याचे स्वर, लय - ताल सगळं काही काना मनात घुमायला लागलं. कवी ना.धो. महानोर यांच्या शब्दांची आणि आशाताईंच्या स्वरांची अशी काही जादू आहे की आपण एकदम त्या वातावरणातच जातो. मंगलध्वनी ऐकू यायला लागतात, लग्नाची लगबग डोळ्यांसमोर दिसायला लागते आणि वधूवरांच्या उत्सुक मनांचा वेध आपण नकळत घ्यायला लागतो.

            ..... यंदा कोणाचाच 'ढोल वाजला' नाही. दुसऱ्या मनाने एकदम जागं केलं. अर्थात कोणाचंच लग्न ठरलं नाही. लग्नाच्या विषयावर आल्यावर परवा झालेली आपली भेट आठवली आणि आपसूकच लग्न ठरण्याच्या सगळ्या बाबींची उजळणी मनामध्ये झाली.  

          आपल्याकडे एक म्हण आहे - 'घर पहावं बांधून आणि लग्न पहावं करून!' माझ्या तोकड्या ज्ञानानुसार त्या काळात ही म्हण लग्न समारंभ करणाऱ्या आई-वडिलांच्या बाबतीत लागू होत असावी.  याचे कारण असे की, आर्थिक दृष्ट्या दुर्बल परिस्थिती असताना विशेषतः आपल्या मुलीचे लग्न करून देणे ही अक्षरशः तारेवरची कसरत होती. मुळात आपल्या  मुलीला कुणीतरी 'हो' म्हणलं पाहिजे, मुलीचा 'होकार' बऱ्यापैकी गृहीत धरलेला असायचा. एकदा तिकडून पसंती आली की मग त्यांचा मानपान राखणे, हौस मौज करणे अशा अनेक बाबी ओघा ओघाने येत असायच्या. 

              आता काळ पार बदललेला आहे. दोन्हीकडच्या मंडळींसाठी लग्न हा एक 'इव्हेंट' झालेला आहे. त्यामुळे एखाद्या इव्हेंट मॅनेजमेंट कंपनीकडे हा सोहळा देऊन वधू आणि वर पक्ष लग्न मस्तपैकी एन्जॉय करतात. अनेक ठिकाणी दोन्ही बाजूंनी अर्धा अर्धा खर्च उचलण्याची फार चांगली पद्धत विकसित झालेली आहे. प्री वेडिंग शूट नावाचं जे एक खूळ विलक्षण वेगाने वाढत चाललेले आहे, त्यामुळे आपण कोणीतरी सेलिब्रेटी आहोत असा एक सुंदर फील वधू - वर घेतात. जिथे पैसा असतो तिथे अमाप खर्च होतो. हौसेला मोल नसते. अशा लग्नांमुळे एक तात्पुरते वेगवान आर्थिक चक्र निर्माण होते. बाजारात होणारी उलाढाल पाहता, ज्यांना परवडते त्यांनी अशा प्रकारे लग्न करायला काहीच हरकत नाही. आयुष्यात लग्न सोहळा एकदाच होतो आणि त्यामुळे तो शक्य तितका 'मेमोरेबल' करण्याचा आपण प्रयत्न करतो.  प्रत्येकजणच आपापल्या परीने हा सोहळा संस्मरणीय करू पाहते. 

            अडचण कुठे सुरू होते, जिथे 'तुलना' व्हायला लागते तिथे. त्यांनी असं असं केलं लग्न, लग्नात एवढे दागिने दिले, फोरव्हिलर भेट दिली, काय मानपान केला, काय थाट केला ! माझ्या मुलाचं लग्न असंच व्हावं, अशी माझी इच्छा आहे. 

             मुलीकडचे लग्न सोहळ्यापेक्षा वराचं घर कसं आहे, घरात किती माणसं आहेत, कोणत्या सुख सोयी आहेत, विशेषतः पॅकेज किती आहे, याबाबत तुलना करत राहते. माझ्या मुलीला तुमच्या मुलीसारखंच छान सासर मिळालं पाहिजे, या 'छान' ची व्याख्या व्यक्तीनिरपेक्ष, कुटुंब निरपेक्ष, जात- धर्मनिरपेक्ष असते. त्याचा सर्वसाधारण आधार मात्र 'आर्थिक परिस्थिती' हा असतो. 

            आपल्या लक्षात येत नाही परंतु कळत - नकळत आपण आपल्याच मुला-मुलींकडे 'वस्तूच्या' नजरेने पाहायला लागतो. तुझ्या शिक्षणावर इतका खर्च झालाय, तुला डॉक्टर करताना काय खस्ता खाल्ल्या आम्ही, सासरकडच्यांना काही कौतुक नको का? ; अशा प्रकारच्या संवादामधून आपल्या छुप्या अपेक्षा नकळत व्यक्त होतात. आपण काय 'इन्व्हेस्ट' केलेले आहे आणि त्यावर 'रिटर्न्स' काय मिळणार, या पद्धतीने विचार करताना सहाजिकच भावना गढूळ व्हायला सुरुवात होते, मनातला 'भाव' संपतो आणि जनातला 'भाव' सुरू होतो.अशावेळी मला एखादी सवलतीची जाहिरात आणि त्या सवलतीपुढचा स्टारमार्क आठवतो. 

             नकळत मी ज्या काही लग्नांना पाहुणी म्हणून गेले होते ती लग्नं माझ्या डोळ्यांसमोरून तरळून गेली. एका लग्नामध्ये आपल्या सुनेचा 'वन पीस' चाळीस हजार रुपयांचा आहे, हे मला तिथल्या काकूंनी आवर्जून सांगितले. तिथला डामडौल, थाटमाट, स्वागताच्या पद्धती पाहून माझे डोळे दिपून गेलेच होते ; आता त्यांच्या सांगण्याने काहीच कारण नसताना माझ्यावरच दडपण आल्यासारखं वाटलं. ..... दुर्दैवाने काही महिन्यांमध्येच या जोडप्याच्या घटस्फोटाची बातमीही आमच्या कानावर आली. त्यांचं तरी 'ॲरेंज मॅरेज' होते. मी अनेक 'लव्ह मॅरेज' मध्ये सुद्धा कालांतराने घटस्फोट झालेले पाहिले आहेत. चार-पाच वर्षे एकमेकांवर प्रेम केलेली माणसं चार-पाच महिन्यांमध्ये जेव्हा घटस्फोट घेतात, तेव्हा नक्की कोणाचे चुकते आहे, याचा गांभीर्याने विचार झाला पाहिजे. 

              मुळातच विवाहसंस्था ही दोन कुटुंबांना जोडणारी आहे. पूर्वीच्या काळात सामाजिक जीवन आणि कौटुंबिक जीवन यामध्ये अंतर नव्हते. त्यामुळे लहान गावात होणारी लग्नं तर सबंध गावाच्या मुलीचे लग्न म्हणून पाहिलं जायचं. गावात येणाऱ्या सुनेचं कौतुक करायला सगळे गावकरी उत्सुक असायचे. आता बदलत्या परिस्थितीमध्ये ही अपेक्षा आपण बाळगणेच चुकीचे आहे. किमान दोन कुटुंबांना तरी जोडणारी ही विवाह संस्था राहिली आहे का, दुर्दैवाने याचे उत्तर 'नकारात्मक' दिशेने वळणारे आहे. वेगवान जीवनशैलीमध्ये आपले आयुष्य इतके बदलत चाललेले आहे की आपण सहाजिकच म्हणतो, " तुमच्या दोघांचं जरी एकमेकांशी पटलं ना तरी पुष्कळ झालं. हवं तर तुम्ही वेगळे राहा. पण तुमचा संसार सुखाचा करा." अशा माणसांचा संसार खरोखरच सुखाचा होतो का? याचे सर्वेक्षण केले तर मला वाटते त्याचे निकालही कदाचित धक्कादायक येतील. 

            मग मला वाटायला लागते, लग्न हा एक 'संस्मरणीय प्रसंग' करण्याच्या पाठीमागे आपण जितके लागतो ; त्याच्या किती टक्के वेळ, पैसा, संवाद आपण 'आयुष्याचा संग' कसा असतो, जीवनाचा साथीदार कसा असावा, कसा निवडावा आणि सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे 'कसा निभवावा' हे आपल्या मुलांना सांगण्यासाठी देतो? लग्न ही एक तडजोडच असते ; हे वास्तव आपण स्वीकारले पाहिजे. अहो सख्ख्या आईशी - वडिलांशी, बहिणीशी, भावाशी आपले वाद होतातच ना ! मग विवाहबंधनाने ज्या अल्प ओळखीच्या किंवा अनोळखी घरामध्ये आपण जाणार आहोत, तिथे कोणाशीच आपले वाद होऊ नयेत अशी आदर्श अवस्था आपण का गृहीत धरतो? 'घर म्हणलं की भांड्याला भांडं लागणारच' ; इतक्या सोप्या पद्धतीने आपल्या म्हणी माणसांचे नातेसंबंध आपल्याला समजावून सांगतात. या भांड्यांचा आवाज किती होऊ द्यायचा, कधी होऊ द्यायचा, कुठे ऐकू जाऊ द्यायचा, तो आवाज कर्कश्श होणार नाही यासाठी काय काळजी घ्यायची, पुढे जाऊन हा आवाज मधुर होईल यासाठी मी काय योगदान द्यायचे? हा विचार घरातला प्रत्येक माणूस ज्या वेळेला करायला लागेल त्या वेळेला पुन्हा एकदा विवाहाला 'दोन कुटुंबांचे संबंध' ही अर्थपूर्णता लाभू शकेल. 

             'अर्थाच्या' मागे धावून जीवन अनर्थकारक करण्यापेक्षा त्यातली अर्थपूर्णता वाढवण्यावर संपूर्ण समाजाने  समंजसपणे काम करणे आवश्यक आहे. जांभूळ पिकल्या झाडाखालचा ढोल आनंददायी होण्यासाठी इतके तर केलेच पाहिजे नाही का ? 

वृंदा आशय 

श्रीकृष्णार्पणमस्तु !

              

वक्त तो लगता है !

 वक्त तो लगता है !

(शुभमंगल सावधान!)

https://youtu.be/NTRPBuOa2yk?si=FhuC8LNXZTjNkQwC

            परवा मी आणि आशय चहा पिता पिता गप्पा मारत बसलो होतो. सहजच एक ज्वलंत विषय निघाला. आज काल उशिरा होणारी लग्नं आणि त्यामुळे निर्माण होणारे असंख्य प्रश्नं. आमच्या भावा बहिणींची मुलं - मुली  लग्नाच्या उंबरठ्यावर आहेत. मात्र अनेकविध कारणांनी अद्याप होकाराचे माप काही ओलांडले गेले नाही. त्यामुळे उत्सुकतेचा असलेला 'लग्न' हा विषय आता 'चिंते'ची बाब बनलेला आहे. त्यात आमच्या दोघांचं लग्न पंचविशीत झालेले असल्यामुळे आपल्याला या विषयावर बोलण्याचा अधिकार आहे, असे आमचे प्रांजळ मत आहे‌. मग एकमेकांशी चर्चा करताना अनेक मुद्दे निघाले. मी या विषयावर लिहिले पाहिजे, असं आशयचे स्पष्ट मत. अर्थात मलाही ते मान्य होतेच. आज मुहूर्त (खरं म्हणजे मूड हाच माझ्या लेखनाचा मुहूर्त) लागला तेव्हा मनाला म्हटलं, "चला तुमच्या सगळ्यांपर्यंत हा विषय पोहोचवावा." 

           हल्ली लग्नं उशिरा का होतात याला अनंत कारणं आहेत. आम्हाला मात्र महत्त्वाचा मुद्दा वाटला तो हा, 'लग्न उशिरा व्हावीत का?' एकमताने याचे उत्तर 'नाही' असंच आलं. कारण लग्नासाठी 'वय' हा घटक जितका महत्त्वाचा आहे ; तितके अन्य घटक आम्हाला क्वचितच महत्त्वाचे वाटतात. कायद्याने विवाहाच्या ज्या वयाला मान्यता दिलेली आहे,  म्हणजेच मुलं-मुली सज्ञान झाल्यानंतर त्यांचा 'विवाह करणे' हा पहिला प्राधान्यक्रम असला पाहिजे. शरीराची पूर्ण वाढ झालेली असणे, मानसिक दृष्ट्या विवाहोत्सुक असणे, स्वतःचा साथीदार निवडण्याची क्षमता आलेली असणे, किमान आपल्या दोघांचा भार घरच्यांवर पडणार नाही , इतके तरी दोघांनीही  आर्थिक दृष्ट्या सक्षम असणे नितांत आवश्यक आहे. इतके असेल आणि मनाच्या तारा जुळत असतील, एकमेकांचे विचार पटत असतील तर बिनधास्तपणे 'होकाराचे माप' ओलांडून गृहस्थाश्रमात प्रवेश करावा. (मनाच्या तारा जुळणे याचा अर्थ चित्रपटात दाखवतात तसे हृदयात ' घंटी वाजणे', 'टिंग / ट्रिंग' वगैरे होणे नसते. आपण आपल्या मनाशी बोललो तर त्याचा खरा अर्थ आपल्याला निश्चित कळतो.)

         आता साहजिकच कोणालाही वाटेल,"बाई गं , अजून तुझ्या मुलांच्या लग्नाची वेळ आली नाही ना म्हणून तुला हे सगळे इतके बाळबोध वाटते आहे." तुमच्या मताशी मी शंभर टक्के सहमत आहे. आज काल लग्न ठरणे आणि करणे इतके सोपे मुळीच राहिलेले नाही. आमच्या बाजारू जीवनशैलीने विवाहाला सुद्धा बाजारातच उभे केलेले आहे. तिथे कधी प्रतिष्ठा, कधी हुंडा, कधी शेतीवाडी, कधी करियर, कधी रंग - ढंग, कधी न जुळणाऱ्या पत्रिका, कधी न जुळणारे स्वभाव , कधी आडमुठी ठरणारी माणसे,  तर कधी आणखीन काही , आणखीन काही अशा अनंत अडचणी असतात. माझ्या सासूबाई वधू - वर मंडळ चालवत होत्या, त्यामुळे त्यांच्याशी या विषयावर संवाद करताना या प्रश्नांच्या अनेक पैलूंची माझी ओळख झालेली आहे. शिवाय काळाचा महिमा म्हणून सांगते, 'वेल सेटल्ड' असलेल्या  मुला मुलींची पटकन लग्नं होतात का, तर त्याचंही उत्तर 'नाही' असेच आहे. शिवाय जेव्हा होतात त्यानंतर किती काळ टिकतात, हा तर केवळ प्रश्न न राहता एक गहन समस्या होत चाललेली आहे. 

         मग या सगळ्याची 'मेख' नक्की कुठे आहे? भाई ये 'दिल का मामला है', याचा आपल्याला विसर पडत चाललेला आहे. खरं म्हणजे आपल्या समाजातली पूर्वीची विवाहाची पद्धत पाहिली तर आपल्याला लक्षात येते अगदी गरोदर असलेल्या बाईच्या पोटाला कुंकू लावून, "तुम्हाला जर मुलगी झाली तर ती आमची सून होईल", अशा पद्धतीने लग्न ठरत होती. शब्द दिले घेतले जात होते आणि जीवाच्या आकांताने पाळले जात होते. ती पद्धत योग्य होती असे माझे मत मुळीच नाही. त्यानंतर इतक्या कोवळ्या वयात लग्न ठरत होती की, 'लग्न म्हणजे काय' हे सुद्धा वधूवरांना कळत नव्हते.  उत्सुकतेपोटी, "आई माझ्या लग्नाला तू मला नेणार का?", अशा प्रकारचे बालीश प्रश्न आपसूक विचारले जात होते. हे देखील विवाहाच्या दृष्टीने वाईटच. फार हळूहळू , कुर्मगतीने आपण बदलत गेलो. विवाह मोठ्यांनी परस्पर ठरवावे इथपासून मीच माझे लग्न ठरवणार, मला माझा जोडीदार पसंत पडला नाही तर मी कोणाचेही ऐकणार नाही, अशा ठाम मतांपर्यंत आजची पिढी येऊन पोहोचलेली आहे. आनंद आहे. 

         आजची युवा पिढी विवाहाच्या बाबतीत निर्णय घेऊ शकणारी, स्वतःच्या पैशाने लग्न करू शकणारी अशी निश्चितच आहे. मात्र घेतलेला निर्णय 'निभवायचा' असतो, याबाबतीत मात्र ती खूप कमी पडते. नाही पटलं की दिलं सोडून, आम्ही कुढत का जगावं? हा अत्यंत रास्त असा प्रश्न ही पिढी विचारते आहे. प्रश्न विचारण्याची सवय नसलेली पिढी त्यामुळे गोंधळून जाते. उगाच आपल्यावर ठपका नको म्हणून 'तुम्ही पसंत करा, आम्ही लावून देतो' अशी त्रयस्थाची भूमिका पालक देखील आता घ्यायला लागलेले आहेत. ज्यांना परस्पर लग्न ठरवता येत नाहीत, जे प्रेमात वगैरे पडू शकत नाहीत ते हतबल झालेले आहेत. त्या पाठीमागे आज असलेली एक फार मोठी 'सामाजिक असुरक्षितता' हे वास्तव आहे. पैसे घेऊन खोटं खोटं लग्न करून फसवायचं आणि चार दिवसात निघून जायचं, शिवाय कायद्यांचा धाक दाखवायचा यामुळे आता हळूहळू लग्न हा चिंतेचा झालेला विषय 'धाकाचा' , 'दहशती'चा होत चाललेला आहे. अगदी स्वाभाविकरीत्या हे दुखणं विकत घेण्यापेक्षा एकटं जगलेलं काय वाईट, म्हणून लग्नं टाळली जात आहेत. 'लिव्ह इन रिलेशनशिप',  'कॉन्ट्रॅक्ट बेस' याचा आधार घेत शरीर मनाच्या तात्पुरत्या गरजा भागवल्या जात आहेत. त्यामुळे 'आपलं बरं चाललंय' असे युवा पिढीला सध्या तरी वाटते आहे. याचे दुष्परिणाम किती मोठे आहेत याचा मात्र त्यांना खरोखर अंदाज नाही. कारण 'जावे त्याच्या वंशा' हे काही खोटे नाही. 'पुढच्यास ठेच मागचा शहाणा' हे 'सामाजिक शहाणपण' आता कधीच मागे पडलेले आहे. त्याचे नाही जमत तर आपली तरी पोळी भाजून घ्यावी, ही प्रवृत्ती वाढीस लागलेली आहे. स्वतःच्या मुला-मुलींची लग्नं झाली की ही काही 'सामाजिक समस्या' आहे, याचे आमचे भानही संपून जाते. स्वतः दुष्परिणाम अनुभवल्यावरच कळत आहेत आणि मग पश्चात्तापाशिवाय हातामध्ये दुसरे काहीही शिल्लक राहात नाही. 

            गरज आहे ती मुलांना लग्नामध्ये 'वय' महत्त्वाचे आहे ही जाणीव करून देण्याची. शिवाय 'लग्नाचे वय' आणि 'सेटलमेंटचे वय' यात अंतर असते. खस्ता खाव्या लागतात, तडजोडी कराव्या लागतात आणि मग त्यातून तावून सुलाखून निघाले की 'संसार बहरतो' हे वास्तव स्वीकारले गेलेच पाहिजे. अगदी सगळा काही राजमहाल तयार असेल आणि मी फक्त 'राणी' म्हणून तिथे जाण्याचा अवकाश आहे, अशी भूमिका, समज अत्यंत चुकीचा आहे. तसेच मुलाच्या बाजूने सुद्धा आपण घरात बायको आणली म्हणजे 'सगळ्या घरकामांसाठी एक हक्काची बाई आणली' , 'आई-वडिलांची सेवा तिनेच करावी' , 'मी कमावतो, तिने कमवायची काय गरज?' असल्या पारंपरिक पुरुषी विचारांना फाटा देणे गरजेचे आहे. 

     भाई 'दिल का मामला है', एकमेकांना समजून घ्यावे लागेल. सहवासाने प्रेम वाढते ते केवळ शारीरिक पातळीवर नाही, तर विश्वासाच्या आणि समंजसपणाच्या पातळीवर वाढले पाहिजे. मग एकमेकांसाठी 'त्याग करा' असे सांगावे लागत नाही. तो आपोआप घडतो. अगदी जुना गृहस्थाश्रम काढून त्यातली कर्तव्ये वगैरे जर आपण आजच्या पिढीला दाखवायला लागलो, तर ती आपल्याला गुंडाळून ठेवेलच ; यात त्यांचे काही चुकते असेही नाही. कारण आजच्या काळाने त्यांच्यासमोर उभी केलेली आव्हाने फार निराळी आहेत. ही आव्हाने सांभाळत त्यांना कुटुंब व्यवस्था सांभाळायची आहे. 'आम्ही तुमच्या सोबत आहोत', 'जिथे कमी तिथे आम्ही', 'स्वातंत्र्य घ्या पण स्वातंत्र्य आणि स्वैराचार यातला फरक लक्षात ठेवा' अशा प्रकारची वैचारिक, अनुभवी साथ जर या पिढीला मिळत गेली तर ती विश्वासाने संसार करेल, निभावेल आणि बहरेल. 

          संसार - सुख हे वस्तूंमध्ये नसते, रेडीमेड संसारापेक्षा चमचा-चमचा, वाटी-वाटी जमा करून आपला स्वतःचा संसार आपण उभा केला तर त्याची किंमत अधिक असते. त्यामुळे गाडी बंगला आहे का, शेतीवाडी आहे का, यापेक्षा कोणत्याही परिस्थितीत जोडीदारासोबत उभे राहण्याची 'क्षमता' आणि 'मानसिकता' आहे का, हे तपासले गेले पाहिजे. सुयोग्य वयात तसे 'संस्कार' दिले गेले पाहिजेत. ते कोणत्याही कोर्समधून मिळत नसतात. तर घरातल्या आपल्या दैनंदिन जीवनातून, वागणुकीतून, मतमतांतरातून आणि निर्णयातून ते रुजवले जात असतात. जे रुजते ते आपसूक उगवते. त्याची वेगळी चिंता करावी लागत नाही. 

          तू सासरी गेल्यावर तुला काही त्रास झाला तर आम्ही तुझ्या पाठीशी आहोत हा सकारात्मक विश्वास निश्चित दिलाच पाहिजे. मात्र त्यामुळे 'त्रास म्हणजे काय' हे कळत नसेल किंवा 'माझ्या मनाविरुद्ध म्हणजे त्रास' असे वाटत असेल तर वेळीच सावध होणे गरजेचे आहे. नको तिथे आधार देऊन आपण आपल्या मुला मुलींना पंगू तर करत नाहीत ना, याचे परीक्षण होणे अत्यंत गरजेचे आहे. पैशांच्या मागे लागून 'सात पिढ्या बसून खातील' इतके कमावण्यापेक्षा, आमच्या हातातली पिढी आम्ही गमावणार नाही इतके जरी करता आले तरी पुरेसे आहे. कारण अनुकरणाने हेच ते पुढे करत जातील आणि नंदादीप तेवत राहील.

वृंदा आशय

श्रीहरिहरेश्वरार्पणमस्तु!