पवते

 •| ॐ |•

श्री मॉं!

विसर्जन - स्थापन

उद्या घटस्थापना. घरोघरी त्यानिमित्ताने स्वच्छता सुरू असेल. जाळी जळमटी काढली जातील. काने-कोपरे स्वच्छ होतील आणि त्याबरोबर कदाचित मनंही. 

मला मात्र यावेळेस घटस्थापनेपेक्षाही अधिक ओढ लागली आहे ती पवतं विसर्जित करण्याची. खरं म्हणजे मलाच माझं त्यासाठी आश्चर्यही वाटतं आहे. पण आज सकाळपासूनच ही ओढ लागली खरी. 

पवतं - महालक्ष्मीचा प्रसाद. गणपतीच्या पाठोपाठ तीन दिवस गौरी येतात आणि आनंदानं नांदतात. त्यांची सरबराई करत त्यांना कुठे ठेवू आणि कुठे नको अशा आनंदानं सारं घर या उत्सवात रममाण होतं. प्रथे - परंपरेनुसार अनेक गोष्टी आपण त्यांना अर्पण करतो. पवतं - पिवळा धागा हा त्यातीलच एक. महालक्ष्म्यांना, त्यांच्या बाळांना हे धागे अर्पण केले जातात. पूर्वी पांढऱ्या दोऱ्याला हळद लावली जायची. आता पिवळा दोरा आणून तोच वाहिला जातो. गौरी विसर्जन होतं तेव्हा या धाग्याला गाठी पडल्या जातात आणि घरातल्या सदस्यांना तो धागा बांधण्यासाठी दिला जातो. कोणी हातात, कोणी गळ्यात पवतं बांधतं. लहान मुलांना आठ पदरी, तर मोठ्यांना सोळा पदरी पवतं, असं माझी काकू नेहमी सांगायची. 

गौरी विसर्जनानंतर पक्ष पंधरवडा लागतो. या संपूर्ण पक्ष पंधरवड्यात हे पवतं आपण धारण केलेलं असतं. घटस्थापनेच्या दिवशी आंघोळ झाली की हे पवतं काढून टाकायचं असा हा नियम. त्यामुळे आज सकाळीच काढून टाकाव वाटलेलं पवतं मी उद्यापर्यंत राहू देऊया असं ठरवलं. मात्र मनातली ही ओढ काही कमी होईना. मग शेवटी आपलं पवत्यावरच लिहायचं ठरवलं. काय आहे, जे काही उत्कटतेने वाटतं ते माय माऊलीच्या चरणी अर्पण करून मोकळं झालं की मला जरा बरं वाटतं.

.....पण मी आपला विचार करत बसले पवतं पक्ष पंधरवड्यात का बाळगत असतील? 

पवतं महालक्ष्मीचा प्रसाद. तो बाळगायचा पुन्हा देवीची स्थापना होईपर्यंत. मधला काळ पितरांना आठवण्याचा, त्यांचं पक्ष करून त्यांना जेवू घालण्याचा, त्यांना तृप्त करण्याचा. त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा. या काळात ते प्रत्यक्षात येतात, असा एक समज आपण बाळगतो. प्रत्येक व्यक्तीचे काही ना काही गुणदोष असतातच. मला आपलं उगाच वाटतं जर पितरं खाली येत असतील तर त्यांचे गुणदोष, त्यांच्या धारणा, त्यांच्या वृत्ती - प्रवृत्ती या देखील त्यांच्यासोबतच असतील. कदाचित चुकीच्या प्रवृत्तींपासून वाचण्यासाठी म्हणून महालक्ष्मी जाता जाता सुरक्षेचा धागा म्हणून 'पवतं' प्रसाद रूपाने आपल्याला देत असेल. जेव्हा नवरात्रात नऊ रूपे प्रकटवत ती महिषासुरमर्दिनी येते, तेव्हा भय कसलं ? इडा - पीडा कसली ? कदाचित म्हणूनच 'पवतं' विसर्जित करत असतील.

वृंदा आशय 

श्रीकृष्णार्पणमस्तु!

           संपूर्ण समर्पण मॉं!